“Women’s Health Summit”

Prema procenama Svetske zdravstvene organizacije (SZO) i Međunarodne agencije za istraživanje maligniteta, tokom 2022. godine je registrovano oko 2.300.000 žena sa novodijagnostikovanim karcinomom dojke (KD), dok je kod 666.000 žena bio neposredni uzrok smrti. Smatra se da je 30% ovih smrtnih ishoda u indirektnoj vezi sa sve prevalentnijim faktorima rizika (visok indeks telesne mase, neadekvatna ishrana, nedostatak fizičke aktivnosti, upotreba duvana i alkohola). U Evropi je, iste godine, od ovog karcinoma preminulo oko 144.000 žena, sa stopom umiranja 14.6/100.000. S obzirom na ovako nepovoljnu statistiku, SZO je pokrenula Global Breast Cancer Initiative, kojoj je cilj redukcija smrtnosti za 2.5% godišnje za period 2020-2040. godine. Glavni postulati ove inicijative su rano otkrivanje, pravovremena dijagnoza i sveobuhvatan, multidisciplinaran tretman maligniteta. U Republici Srbiji, se tokom proteklih godina registruje blago smanjenje stopa oboljevanja i umiranja od KD, ali je i dalje stopa mortaliteta preko 20/100.000. Nakon dojke, maligniteti kod žena se najčešće javljaju na plućima, kolonu i rektumu i grliću materice.
Karcinom grlića materice je treći po učestalosti maligni tumor u svetu. Čini 8.8% maligniteta kod žena, sa duplo većom učestalošću u manje razvijenim zemljama. U Republici Srbiji je na drugom mestu po učestalosti, nakon karcinoma dojke. Prema dostupnim podacima Instituta za javno zdravlje, tokom 2020. godine je 453 žene preminulo od ovog karcinoma, a kao jedan od najvažnijih faktora rizika smatra se perzistentna infekcija epiteliotropnim humanim papiloma virusom (HPV).
HPV pripadaju grupi seksualno prenosivih virusa, koji poseduju tropizam za epitelne ćelije kože i mukoza i tipičnom lokalizacijom u usnoj duplji, konjuktivi, larinksu, respiratornom i urogenitalnom traktu. Većina (> 70%) žena ima inaparentnu (asimptomatsku) HPV infekciju. Sa druge strane, pojedini sojevi poseduju umeren (26, 53, 66) odnosno visok (16,18,31,33,35,39,….) cervikalni onkogeni potencijal. Zbog toga se smatra da prevencija HPV infekcije predstavlja ujedno i prevenciju karcinoma grlića materice. U praksi je, međutim, adekvatnu prevenciju teško postići (veliki broj HPV sojeva, slab imunski odgovor tokom prirodne HPV infekcije, onkogenost HPV DNK, uspostavljanje perzistentne infekcije, laka transmisija). U primeni su i dve grupe HPV vakcina (profilaktičke (koje sadrže ”viral-like particles” izgrađenih od L1 proteina virusa, indukuju humoralni imunitet) i terapijske (koje sadrže E6 i E7 proteine virusa, indukuju celularni imunitet). Sveukupnom terapijsko-preventivnom učinku nedvosmisleno doprinosi odgovorno seksualno i reproduktivno ponašanje.
Novodijagnostikovana infekcija humanim virusom imunodeficijencije (HIV) je prema CDC-ju prisutna kod > 18% žena. Komplikacije uznapredovale bolesti (AIDS) su pelvična inflamatorna bolest, dismenoreja, osteoporoza, karcinom grlića materice, srčana insuficijencija, neželjeni efekti antiretrovirusne terapije. Ovo opravdava brojne članke koji ukazuju na značaj prevencije ove infekcije.
Navedene infektivne i maligne bolesti kod žena umnogome utiču na kvalitet života, reproduktivni potencijal, blagostanje ali i životni vek. U širem kontekstu, može se razmatrati uticaj i na socioekonomski razvoj zemlje, zbog čega je značaj skrininga sve veći. Zbog toga pojedine zemlje teže kontinuiranoj implementaciji standardizovanih i sveobuhvatnih dijagnostičko-preventivnih mera u svoje nacionalne javno-zdravstvene politike. Dugoročna korist ovakvih mera je neizmerno veća od docnijih troškova lečenja uznapredovalih formi bolesti.
Uveženi predavači će, nakon osvrta na opšta mesta i poznatu problematiku pomenutih bolesti, poseban fokus dati novim terapijskim modalitetima i novim saznanjima iz oblasti prevencije.