Starenje u ubrzanom režimu: kako pušenje i loše navike utiču na ključne biološke mehanizme starenja

Starenje je fiziološki proces koji je posredovan velikim brojem bioloških i genetičkih faktora koji utiču na životni vek i ubrzavaju razvoj određenih oboljenja, poput neurodegenerativnih, kardiovaskularnih, malignih, poremećaja imunskog sistema i muskuloskeletnih poremećaja. Procenjuje se da će broj starijih ljudi (preko 65 godina) do 2050. godine dostići 88.5 miliona, što ovu temu čini vrlo aktuelnom. U današnje vreme se, u cilju redukcije rizika za razvoj pomenutih bolesti, sve više novca ulaže u finansiranje istraživanje kojima se ispituju biohemijski medijatori i signalni putevi koji učestvuju u procesu starenja, odnosno lekova koji bi taj proces usporili. Predloženo je nekoliko mehanizama: (1) genomska nestabilnost, (2) skraćivanje telomera, (3) celularno oštećenje i disregulacija, (4) produkcija slobodnih kiseoničnih radikala, (5) pojačana glikozilacija, (6) redukcija regenerativnog kapaciteta (proapoptotskim signalnim putevima), (7) mitohondrijalna disfunkcija, (8) hronična inflamacija, (9) crevna disbioza. Ovi faktori često udruženo deluju na organizacione karakteristike ćelije, prostornu kompartmentalizaciju, održavanje homeostaze i adekvatan celularni odgovor na stres. Pored ovoga, važno je istaći da se humane ćelije tokom svog života dele određen broj puta, nakon čega neminovno dolazi do skraćivanja telomeraznog regiona DNK, što, uz aktivaciju određenih proapoptotskih proteina i ciklina, dovodi do smrti ćelija. U pogledu potencijalnih supstanci za masovnu primenu u svrhe usporavanja procesa starenja najveću efikasnost pokazali su metformin, rilmenidin, ruzmarinska kiselina, rapamicin, rezveratrol, spermidin, GLP receptorski agonisti, NAD+ prekursori, senolitici, i kalorijska restrikcija.
Pušenje predstavlja najvažniji preventabilni uzrok mortaliteta globalno. Konzumiranje cigareta povećava rizik od razvoja brojnih bolesti a takođe ubrzava i proces starenja. Ipak, molekularni mehanizmi pomoću kojih hemijske supstance iz cigareta utiču na signalne puteve uključene u proces starenja nisu do kraja istraženi. Zna se da pušenje stimuliše sistemsku inflamaciju kroz ushodnu regulaciju proinflamatornih gena, hipermetilaciju i druge epigenetske promene. U procesu ubrzavanja starenja, hemijske supstance iz cigareta modifikuju brojne etiopatogenetske faktore: dovode do oštećenja DNK, skraćuju dužinu telomera i utiču na enzimske sisteme, brojne signalne puteve (mTOR, AMPK, SIRT1, insulin/IGF-1) i humani crevni mikrobiom. Pored toga, važno je istaći da postoje određene razlike u efektima u odnosu na pol, ali i korišćene lekove i hroničnu terapiju (oksidativni stres iz cigareta utiče ne metabolizam lekova). Pušenje je u brojnim epidemiološkim studijama dokazano kao vodeći faktor rizika za razvoj bolesti, a danas se zna prestanak pušenja otklanja i nepovoljan uticaj duvana na proces starenja. Imajući sve ovo u vidu, već duže vreme se u svetskim naučnim krugovima istražuju supstance koje bi mogle usporiti ovaj proces, a među njima se najviše značaja pridaje pravilnoj balansiranoj ishrani, i prirodnim polifenolnim jedinjenjima (npr. rezveratrol, kvercetin, itd). Brojne kliničke studije su ukazale na izvrsnu terapijsku efikasnost ovih jedinjenja. Naposletku, antiejdžing medicina predstavlja budućnost savremene medicine, čiji se koreni mogu naći pre svega u tradicionalnoj istočnjačkoj medicini. Cilj ovog seminara je pregled štetnih uticaja hemijskih supstanci iz cigareta na ubrzavanje procesa starenja, i evaluacija i prikaz supstanci koje bi taj proces mogle da uspore, pozivajući se na najnovija istraživanja i rezultate.