Karcinom prostate (KP) i dalje predstavlja vodeći uzrok morbiditeta i mortaliteta kod muškaraca širom sveta. Tokom 2020. godine, globalna incidenca KP je iznosila preko 1.4 miliona, dok je kod 375 300 muškaraca bila neposredni uzrok smrti. Predstavlja najučestaliji karcinom među muškarcima u preko 50% zemalja sveta (112/185), dok je u 25% zemalja i najučestaliji uzrok smrtnosti. Incidenca ove bolesti raste sa godinama, pa tako afektira skoro 60% muškaraca starijih od 79 godina. Na veću indicencu utiču i etničnost, genetska predispozicija, mogućnost skrininga, struktura/dostupnost zdravstvene zaštite ali i drugi faktori (bračni status, seksualna aktivnost, unos dijetarnih vlakana, fizička aktivnost, komorbiditeti, klimatski i sredinski faktori).
Poslednjih godina se beleži pad incidence KP, mahom zbog šire primene preliminarnih, dijagnostičkih testova (transrektalna/transperinealna biopsija) kod pacijenata sa povišenim vrednostima prostata-specifičnog antigena (PSA) ili abnormalnim digito-rektalnim pregledom (što predstavlja inicijalni skrining). Prema preporukama European Society of Medical Oncology (ESMO, evropsko udruženje za medikalnu onkologiju) iz 2020. godine, PSA skrining je indikovan kod svih muškaraca starijih od 50 godina. Mora se spomenuti da je PSA organ-specifičan marker, a ne tumor marker, tako da može biti i nespecifično povišen (infekcije, benigna hiperplazija prostate). Sa druge strane, podaci Prostate Cancer Prevention Trial (PCPT) ukazuju da 14.9% pacijenata sa PK ima niske vrednosti PSA (ispod 4 ng/mL), a biopsija je često povezana sa komplikacijama, poput rektalnog krvavljenja, hematurije i sepse. Stoga su danas dostupne brojne savremene imidžing tehnike (CT, MRI, 2D/3D US, PET/CT, SPECT, PSMA PET), koje su senzitivne, lako dostupne, neinvazivne i čija primena povećava % novodijagnostikovanih.
stignuća u ovoj oblasti postignuta su na polju savremenih modaliteta lečenja, pogotovo uznapredovalih, metastatskih formi bolesti (mKP). U zavisnosti na kliničkog toka i odgovora na hemioterapiju, mKP se mogu podeliti na hormon-senzitivne (hsKP) i kastraciono-rezistentne (krKP). KrKP se mogu preciznije definisati kao KP čija je koncentracija testosterona u kastratu <50 ng/mL, a postoji biohemijska (PSA > 2 ng/mL) ili radiološka (pojava novih lezija, koštane ili mekotkivne metastaze) progresija. Nakon što iznesu osnovne principe lečenja, naši uvaženi predavači će preneti savremene protokole lečenja u svetu i kod nas, za lečenje oba tipa mKP.
Najvažnija meta kod mKP je receptor za androgene (AR), a povoljni efekti lekova se postižu modulacijom njegove aktivnosti, preko androgen-deprivacione terapije (ADT) i AR-usmerene terapije (AUT). Među potencijalnim lekovima ovih grupa, posebno se ističu abiteron acetat (AA), enzalutamid, apalutamid i darolutamid. AA je potentan inhibitor CYP17A1, koji tako smanjuje sintezu androgena (testosterona), ne samo u testisima, već i u adrenalnoj žlezdi i ćelijama KP. Neželjeni efekti su hipokalijemija, retencija tečnosti i hipertenzija, infekcije gornjih disajnih puteva. Enzalutamid je kompetitivni inhibitor AR, pa blokira vezivanje androgena za AR, nuklearnu trenslokaciju i regrutaciju transkripcionih kofaktora. U novembru 2023, FDA je, nakon rezultata faze 3 EMBARK studije, odobrila primenu enzalutamida (Xtandi®) u kombinaciji sa GnRH analogom, za lečenje nemetastatskog hsKP (enzalutamid+leuprolid). Zaključeno je da ova kombinacija smanjuje rizik za metastaze i/ili smrtni ishod za 58% u odnosu na placebo+leuprolid. Apalutamid ima 7-10 puta veći afinitet za AR. Darolutamid postiže još veći stepen inhibicije AR, a posebno je značajan jer u manjoj meri prolazi krvno-moždanu barijeru, pa su i neželjeni efekti na CNS-u manji.
Uvaženi predavači će tokom seminara približiti razliku u terapijskom pristupu, kliničkom toku i praćenju pacijenata sa ovim formama KP, a učesnici će imati prilike sa se upoznaju sa svim informacijama koje su od javnog značaja za KP – od opterećenja društva (u svetu i kod nas) do najsavremenije terapije uznapredovalih formi bolesti.
